Przyrodnicze i antropogeniczne uwarunkowania i skutki zmian paleohydrologiczne - to obszerne studium dotyczące wieloaspektowej analizy osadów dennych jezior rynny kórnicko - zaniemyskiej, które stało się główną podstawą rekonstrukcji ich zmian paleohydrologicznych w okresie ostatnich 12 000 lat. Publikacja A. Wojciechowskiego mieści się w obrębie ważnego i intensywnie ostatnio rozwijanego nurtu badań geomorficznych skupiających się wokół zagadnień rekonstrukcji paleogeomorfologicznych, paleohydrologicznych i paleoekologicznych w okresie po ustąpieniu ostatniego lądolodu z terytorium Polski. Kompleksowe ujęcie tych problemów dostarcza coraz pełniejszej wiedzy o kształtowaniu się i ewolucji krajobrazów młodoglacjalnych. Niewątpliwie rozprawa ta dostarcza nowych istotnych informacji.
Palaeohydrological changes in the central Wielkopolska lowland during the last 12000 years on the basis of deposits of the Kórnik - Zaniemyśl Lakes

Tne paper presents an analysis of palaeohydrological changes in the central Wielkopolska Lowland during the last 12000years reconstructed on the basis of a research on the Kórnik-Zaniemyśl Lake deposits. On the basis oh the lithological, geochemical and faunistic records, as well as geomorphological and archaeological data, 8 phases of low water-level and 8 phases of high water - level of the Kórnik-Zaniemyśl Lakes have been distinguished, corresponding to alternating dry and wet climatic phases. In Wielkopolska dry phases occured in the Bolling-Allerod, the Preboreal Period, the years 8000-7200, 6500-6100, 4500-3800, 3500-2800, 2000-1800 BP, and the Late-Middle Ages (10th-13th c.), whereas wet phases reached their peaks in the Younger Dryas, between 9000-8400, 7000-6500, 6000-5500, 3800-3500, 2750-2100, 1500-1200 BP, and between the 16th-19th c. Palaeohydrological changes in central Wielkopolska are correlated with similar climatic phases as recorder in different sedimentological environments of Northern Hemisphere.

Spis treści:

1. Wstęp
Postępy w badaniach paleohydrologicznych jezior strefy umiarkowanej
Polskie badania paleohydrologii jezior i torfowisk
Cel i przedmiot badań
Założenia metodologiczne

2. Główne cechy współczesnego środowiska przyrodniczego rynny kórnicko-zaniemyskiej i jej otoczenia
Położenie
Geologia i geomorfologia
Stosunki hydrologiczne
Warunki klimatyczne
Charakterystyka limnologiczna jezior kórnicko-zaniemyskich
Jezioro Raczyńskie
Jezioro Jeziory Wielkie
Jezioro Bnińskie
Jezioro Kórnickie
Jezioro Skrzyneckie Wielkie
Jezioro Skrzyneckie Małe

3. Geologia, litologia i stratygrafia osadów jezior kórnicko-zaniemyskich
Morfologia mis jeziornych i litologia osadów wypełniających
Jezioro Raczyńskie
Jezioro Jeziory Wielkie
Jezioro Bnińskie
Jezioro Kórnickie
Jezioro Skrzyneckie Wielkie i Jezioro Skrzyneckie Małe
Chronologia osadów jeziornych rynny kórnicko-zaniemyskiej
Lokalna skala czasowa
Wiarygodność datowań radiowęglowych i skal czasowych
Tempo sedymentacji osadów jezior kórnicko-zaniemyskich

4. Synchroniczność zapisu paleohydrologicznego w osadach jezior kórnicko-zaniemyskich w świetle danych litologicznych
Fazy sedymentacji organogenicznej
Faza Bnin 1 (najstarszy dryas - interfaza bölling-alleröd; ok. 12 500-11000 lat BP)
Faza Bnin 2 (okres preborealny; ok. 9800~9100 lat BP)
Faza Bnin 3 (starszy okres atlantycki; 7900-7200 lat BP)
Faza Bnin 4 (młodszy okres atlantycki; 6500~6100 lat BP)
Faza Bnin 5 (początek okresu subborealnego; 4400-3800 lat BP)
Faza Bnin 6 (okres subborealny; ok. 3400-2700 lat BP)
Faza Bnin 7 (starszy okres subatlantycki; 2050-1750 lat BP)
Faza Bnin 8 (młodszy okres aubatlantycki; 1100-800 lat BP; ok. 900-1250 AD)
Fazy sedymentacji węglanowej

5. Zmiany poziomu wody jezior kórnicko-zaniemyskich w świetle geochemii osadów
Charakterystyka geochemiczna wybranych rdzeni osadów jeziornych
Rdzeń Ko61
Rdzeń Ko66
Rdzeń Bn01
Rdzeń Bn46
Rdzeń JW04
Rdzeń Ra02
Stratygraficzne zróżnicowanie wybranych elementów geochemicznych w osadach jeziornych rynny kórnicko-zaniemyskiej
Materia organiczna
Materia mineralna Węglan wapnia
Magnez i potas
Żelazo i mangan
Metale ciężkie
Zmiany poziomu wody w jeziorach kórnicko-zaniemyskich w świetle geochemii osadów jeziornych
Fazy niskiego poziomu wody
Fazy wysokiego poziomu wody

6. Zespoły mięczaków z późnoglacjalnych i holoceńskich osadów jezior kórnicko-zaniemyskich i ich wymowa paleohydrologiczna
Opis wybranych profilów malakologicznych
Rdzeń Bn01
Rdzeń Ko61
Rdzeń Bn46
Rdzeń JW04
Rdzeń Ko66
Rdzeń Ra02
Zmiany paleohydrologiczne na obszarze jezior kórnicko-zaniemyskich w świetle analizy malakologicznej

7. Zmiany poziomu wody w jeziorach rynny kórnicko-zaniemyskiej w świetle danych archeologicznych
Uwarunkowania archeologiczno-historyczne
Osadnictwo w epoce kamienia
Osadnictwo w epoce brązu i wczesnych okresach epoki żelaza
Osadnictwo w młodszym okresie przedrzymskim i w okresie rzymskim
Osadnictwo wczesnośredniowieczne
Zmiany poziomu wody w świetle danych archeologicznych

8. Skutki zmian paleohydrologicznych w środkowej Wielkopolsce w ciągu ostatnich 12 000 lat
Podstawy interpretacji zmian paleohydrologicznych
Zmiany poziomu wody jezior kórnicko-zaniemyskich na tle suchych i wilgotnych faz klimatycznych
Fazy transgresyjne i regresyjne
Porównanie z innymi jeziorami
Zmiany zasobów wodnych jezior kórnicko-zaniemyskich w późnym glacjale i holocenie
Założenia metodyczne
Pojemność mis jeziornych
Objętość osadów
Zmiany zasobów wodnych

9. Zmiany paleohydrologiczne w środkowej Wielkopolsce w świetle badań osadów jeziornych rynny kórnicko-zaniemyskiej
Trendy zmian paleohydrologicznych w środkowej Wielkopolsce
Zmiany paleohydrologiczne w środkowej Wielkopolsce na tle zmian klimatycznych w Europie Zachodniej i Środkowej
Późny glacjał (12 000-10 250 lat BP)
Wczesny holocen (10 250-8400 lat BP)
Okres atlantycki (8400-5100 lat BP)
Okres subborealny (5100-2800 lat BP)
Okres subatlantycki (2800 lat BP - 900 AD)
Ostatnie tysiąclecie
Podsumowanie

10. Literatura

11. Palaeohydrological changes in the Central Wielkopolska lowland during the last 12 000 years on the basis of deposits of the Kórnik-Zaniemyśl Lakes (Summary)