Zgodnie z obowiązującym prawem ryby i inne zwierzęta morskie, z wyjątkiem ssaków morskich, złowione na otwartym morzu w celu wyprodukowania z nich mączki rybnej oraz świeże uboczne produkty z ryb pochodzące z zakładów wytwarzających produkty rybne przeznaczone do spożycia przez ludzi, po odpowiednim przetworzeniu mogą być wykorzystywane w żywieniu zwierząt. Wytworzone środki żywienia zwierząt z tych materiałów to m.in. mączki rybne, kiszonki i tłuszcze rybne.
Od kilku lat na polskim rynku paszowym pojawił się olej rybny odzyskiwany oryginalną technologią z wycieków termicznych powstających przy produkcji konserw rybnych. Olej ten spełnia normatywne wymogi stawiane tłuszczom paszowym.
Oceny jakości zdrowotnej oleju rybnego - źródła NNKT - w żywieniu tuczników dokonano na podstawie wyników badań otrzymanych w cyklu trzech doświadczeń. Każde z nich zostało przeprowadzone w innym miejscu i w innych warunkach środowiskowych, ale na podobnych wiekowo grupach zwierząt - tucznikach. Za stan wyjściowy w doświadczeniach przyjęto istniejące warunki utrzymania, mikroklimatu, profilaktyki i żywienia w miejscu prowadzenia badań.
Podstawowym czynnikiem doświadczalnym (zmiennym) był dodatek do mieszanek paszowych oleju rybnego lub oleju rzepakowego. W pierwszym doświadczeniu poddano ocenie zróżnicowaną ilość dodatku oleju rybnego - 3 kg i 6 kg na 100 kg paszy i porównawczo oleju rzepakowego - 3 kg na 100 kg paszy oraz jej wpływ na obraz histopatologiczny wybranych narządów wewnętrznych świń, skład chemiczny i właściwości fizykochemiczne mięsa. Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że dodatek oleju rybnego w ilości 6 kg na 100 kg paszy był zbyt duży - spowodował najwięcej zmian histopatologicznych. Najlepszą ocenę w tym doświadczeniu uzyskał dodatek 3 kg oleju rybnego na 100 kg paszy.
W grupach zwierząt otrzymujących dodatek 3 kg oleju rzepakowego i 6 kg oleju rybnego na 100 kg paszy odnotowano mniejszy procentowy udział tkanki mięsnej w tuszy w porównaniu z grupą otrzymującą dodatek 3 kg oleju rybnego i bez dodatku oleju.
W drugim doświadczeniu określono wpływ dodatku 3 kg oleju rybnego na 100 kg paszy, jako źródła NNKT, w porównaniu z dodatkiem oleju rzepakowego (3 kg/100 kg), na aktywność mechanizmów obronnych, profil metaboliczny tuczników oraz zmiany anatomopatologiczne. Uzyskane wyniki sugerują, że dodatek oleju rybnego i rzepakowego korzystnie wpływał na mechanizmy obronne organizmu tuczników, szczególnie w końcowym terminie badania. Oceny dokonano na podstawie testów określających odporność komórkową, obraz białokrwinkowy oraz na podstawie wyników elekrtoforezy białek surowicy. Dodatek oleju rybnego lub roślinnego (rzepakowego) może być sposobem na łagodne stymulowanie układu odpornościowego świń. Dodatek w wysokości 3 kg/100 kg różnych olejów do paszy (rybnego i rzepakowego) nie wpłynął w istotny sposób na zróżnicowanie wyników badania hematologicznego i biochemicznego surowicy, natomiast wpłynął stabilizująco na homeostazę tuczników.
Stosując w żywieniu tuczników przez długi czas oleje zawierające duży procent NNKT należy brać pod uwagę możliwość wystąpienia zmian związanych z funkcjonalnością błon komórkowych - ich przepuszczalnością, aktywnością enzymów występujących w błonach oraz nadmierną produkcją różnych eikozanoidów, często o działaniu antagonistycznym.
Badanie sensoryczne mięsa i produktów mięsnych pochodzących od zwierząt żywionych paszą wzbogacaną olejem rybnym, przeprowadzone w trzecim doświadczeniu, potwierdzają przydatność tego oleju w żywieniu trzody chlewnej, jednak nie wykluczają całkowicie możliwości przenoszenia zapachu rybiego na produkty mięsne. Olej rybny pozytywnie wpłynął na efekty produkcyjne, co wyraziło się większymi średnimi dziennymi przyrostami i co za tym idzie wyższą masą ciała ubijanych tuczników przy podobnym zużyciu paszy na jeden kilogram przyrostu masy ciała oraz uzyskaniu większego procentu mięsności.
Na szczególną uwagę zasługuje zwiększony udział kwasu tłuszczowego DHA (C22:6) w tłuszczu śródmięśniowym, szczególnie w grupie zwierząt żywionych do końca tuczu paszą z udzialem oleju rybnego. Obserwacja ta potwierdza możliwość uzupełnienia kwasów tłuszczowych mięsa kwasami charakterystycznymi dla oleju rybnego, bez konieczności zjadania ryb lub ich produktów.
Na podstawie uzyskanych wyników można pozytywnie ocenić jakość zdrowotną badanego oleju i zaliczyć go do cennych materiałów paszowych.
Spis treści:
Słownik skrótów
1. Wstęp i przegląd piśmiennictwa
1.1. Tłuszcze jako składniki pasz
1.2. Znaczenie zdrowotne NNKT w diecie ludzi i zwierząt
1.3. Wpływ tłuszczów na wskaźniki produkcyjne w tuczu świń
1.4. Wpływ tłuszczu paszowego na skład kwasów tłuszczowych w tkance tłuszczowej tuczników i cechy organoleptyczne wytworzonych z nich produktów spożywczych
1.5. Zagospodarowanie produktów ubocznych przemysłu rybnego
2. Cel pracy
3. Materiał i metody
3.1. Założenia ogólne pracy
3.2. Olej rybny
3.3. Olej rzepakowy
3.4. Oznaczanie kwasów tłuszczowych w stosowanych olejach
3.5. Badania wpływu żywienia świń paszą z dodatkiem oleju rzepakowego lub różnych ilości oleju rybnego na występowanie zmian patologicznych w obrazie histologicznym oraz na cechy fizykochemiczne mięsa (doświadczenie 1)
3.5.1. Zwierzęta i pasza
3.5.2. Próbki do badań histopatologicznych
3.5.3. Ocena poubojowa i fizykochemiczna tusz
3.6. Badania wpływu dodatku oleju rybnego do paszy na aktywność mechanizmów obronnych, profil metaboliczny tuczników oraz zmiany anatomopatologiczne (doświadczenie 2)
3.6.1. Zwierzęta i pasza
3.6.2. Wyniki produkcyjne
3.6.3. Badania serologiczne
3.6.4. Wskaźniki odporności komórkowej
3.6.5. Obraz białokrwinkowy i elektroforeza białek
3.6.6. Badania hematologiczne
3.6.7. Badania biochemiczne surowicy
3.6.8. Badania histopatologiczne
3.7. Badania wpływu żywienia tuczników paszą z udzialem oleju rybnego na wyniki produkcyjne, skład kwasów tłuszczowych tkanki tłuszczowej oraz cechy organoleptyczne mięsa i przetworów mięsnych (doświadczenie 3)
3.7.1. Zwierzęta i pasza
3.7.2. Wyniki produkcyjne
3.7.3. Pomiary otłuszczenia tusz
3.7.4. Ocena sensoryczna
3.7.5. Skład kwasów tłuszczowych w tłuszczu tuczników
4. Wyniki
4.1. Badania wpływu żywienia tuczników paszą z dodatkiem oleju rzepakowego lub różnych ilości oleju rybnego na występowanie zmian patologicznych w obrazie histologicznym oraz na cechy fizykochemiczne mięsa (doświadczenie 1)
4.1.1. Pasza i oleje
4.1.2. Badania histopatologiczne
4.1.3. Poubojowa ocena tusz i jakości mięsa
4.2. Badania wpływu żywienia tuczników paszą z udzialem oleju rzepakowego i rybnego na aktywność mechanizmów obronnych, profil metaboliczny tuczników oraz zmiany anatomopatologiczne (doświadczenie 2)
4.2.1. Pasza i oleje
4.2.2. Wyniki produkcyjne
4.2.3. Badania serologiczne
4.2.4. Wskaźniki stanu immunologicznego
4.2.5. Badania hematologiczne
4.2.6. Wartości wybranych wskaźników biochemicznych surowicy
4.2.7. Wyniki badań histopatologicznych
4.3. Badania wpływu żywienia tuczników paszą z udzialem oleju rzepakowego i rybnego na wyniki produkcyjne, skład kwasów tłuszczowych tkanki tłuszczowej oraz na cechy organoleptyczne mięsa i przetworów mięsnych (doświadczenie 3)
4.3.1. Pasza i oleje
4.3.2. Wyniki produkcyjne
4.3.3. Pomiary otłuszczenia tusz
4.3.4. Wyniki oceny sensorycznej
4.3.5. Zawartość kwasów tłuszczowych w mięśniach łopatki, słoninie i sadle
5. Omówienie wyników
6. Podsumowanie i wnioski
Piśmiennictwo
Streszczenie
