Zróżnicowaniem roślinności w przestrzeni i czasie badacze interesują się niemal od stu lat (Clements 1916). Zagadnienie to stosunkowo wcześnie doczekało się wielu koncepcji teoretycznych. Do najstarszych należą teorie kontinuum i diskontinuum. Pierwsza z nich zakłada, że roślinność stanowi ciągłą całość, zmieniającą się w przestrzeni w sposób płynny (Gleason 1939). Szata roślinna różnicuje się stopniowo wzdłuż gradientu środowiskowego w taki sposób, że wyróżnienie odrębnych zbiorowisk jest niemożliwe, ponieważ jako obiektywne jednostki roślinności nie występują one w przyrodzie (Whittaker 1951,1962). Podstawą koncepcji diskontinuum jest natomiast założenie, że chociaż roślinność może w wielu przypadkach przejawiać znamiona ciągłości, to występują w niej pewne monotypowe fragmenty (nieciągłości), ponieważ gatunki tworzą stosownie do gradientu zmian warunków siedliskowych realnie istniejące, powtarzalne w przestrzeni zrzeszenia - zbiorowiska roślinne (Clements 1936; Austin 1987).
Alternatywny charakter obu tych koncepcji był niejednokrotnie kwestionowany (Austin 1985; Austin, Smith 1989; Collins i in. 1993). Zakładano, że wprawdzie roślinność zmienia się w sposób ciągły, jednak wzdłuż gradientu środowiskowego gatunki mogą tworzyć ugrupowania, które stanowią podstawę do wyróżniania zbiorowisk roślinnych. Wyodrębnienie zbiorowisk nie przeczy koncepcji ciągłości, ponieważ są one powiązane ze sobą ciągłymi przejściami. Liczne badania sugerują, że żaden z tych modeli nie opisuje w pełni zróżnicowania roślinności, gdyż stanowi ono swoistą wypadkową kontinuum i diskontinuum (Dierschke 1994).
Założenie, że zaproponowane modele nie wykluczają się wzajemnie, stanowiło podstawę do rozwinięcia koncepcji ekotonu, który jest pojmowany jako strefa przejściowa między dwoma układami ekologicznymi (Clements 1905; Odum 1982; Rabotnow 1985; van der Maarel 1976, 1990; di Castri i in. 1988; Gosz 1993; Risser 1995; Ratyńska, Szwed 1996). Termin ekoton jest wieloznacznie i szeroko ujmowany, a także różnie definiowany. Stosuje się go do określenia granic między biomami, ekosystemami, a także między fitocenozami bądź ich fragmentami. Szczególne znaczenie odgrywają ekotony w kształtowaniu struktury i funkcjonowaniu krajobrazów (Holland i in. 1991; Hansen, di Castri 1992; Szwed, Ratyńska 1991; Balcerkiewicz 1990; Balcerkiewicz i in. 1992; Carter i in. 1994). W fitosocjologii pojęcie to stosuje się do określenia przejścia między sąsiadującymi zbiorowiskami roślinnymi. W ujęciu ekologicznym najczęściej funkcjonuje termin strefa przejścia (strefa kontaktowa), określana jako pas przejściowy między dwoma zbiorowiskami, w którym występują elementy obu tych zbiorowisk (Faliński 1962,1986). Przeciwieństwem ekotonu jest ekoklina, rozumiana jako pewna forma układu przestrzennego między dwoma zbiorowiskami, odzwierciedlająca stopniowe przejście między nimi zgodnie z gradientem środowiskowym (van der Maarel 1990).
SPIS TREŚCI
I. WSTĘP
II. TEREN BADAŃ
III. METODY
1. Metody terenowe
2. Opracowanie i analiza materiału
IV. WYNIKI
1. Uwarunkowania siedliskowe zróżnicowania roślinności uroczyska Reski
2. Rozwój roślinności uroczyska Reski
3. Zróżnicowanie stref przejścia między zbiorowiskami leśnymi i nieleśnymi na uroczysku Reski
3.1. Strefa przejścia dyfuzyjna
3.1.1. Caricetum acutiformislFraxino-Alnetum
3.1.2. Caricetum acutiformis/Tilio-Carpinetum circaeetosum
3.2. Strefa przejścia mozaikowa - Caricetum acutiformis/Ribeso nigri-Alnetum
3.3. Strefa przejścia z odrębnym zbiorowiskiem roślinnym
Caricetum acutiformisl Ribeso nigri-Alnetum
4. Zmiany roślinności stref przejścia w czasie
4.1. Strefa przejścia dyfuzyjna
4.1.1. Caricetum acutiformisl Fraxino-Alnetum
4.1.2. Caricetum acutiformis/Tilio-Carpinetum circaeetosum
4.2. Strefa przejścia mozaikowa - Caricetum acutiformis/Ribeso nigri-Alnetum
4.3. Strefa przejścia z odrębnym zbiorowiskiem roślinnym
Caricetum acutiformis/Ribeso nigri-Alnetum
5. Dynamika roślinności na granicy zbiorowisk leśnych i nieleśnych
V. DYSKUSJA
VI. PODSUMOWANIE WYNIKÓW I WNIOSKI
LITERATURA
STRESZCZENIE
SUMMARY
ANEKS
|
