Autor przedstawił oryginalną koncepcję wieku i genezy rzeźby Niziny Północnopodlaskiej. W swoich badaniach stosował metody geomorfologiczne i geologiczne oraz oznaczenia wieku osadów polodowcowych metodą termoluminescencyjną (TL). Ze względu bowiem na niezgodności, na obszarze Niziny, wyników badań metodą pyłkową oraz metodami 14C i TL, a także ze względu na wątpliwości co do wiarygodności części oznaczeń metodą pyłkową uznał za najbardziej przydatne do badań nad morfogenezą Niziny datowania metodą TL.
W pracy wykorzystano 167 datowań opracowanych w laboratoriach w Warszawie, Gdańsku, Kielcach i Gliwicach. Według autora pracy rzeźbę glacjalną Niziny Północnopodlaskiej ukształtował lądolód zlodowacenia Warty i lądolód środkowovistuliański. Lądolód młodszy zajął całą środkową, obniżoną część Niziny. Na południu dotarł do okolic Kleszczel i Dołubowa oraz do doliny Bugu, pomiędzy Drohiczynem i Ciechanowcem, na zachodzie do najwyżej wznoszących się wyniesień w centralnej części Wysoczyzny Kolneńskiej, a na wschodzie do wyniesień wyznaczających zachodnią granicę Wzgórz Sokólskich. Lądolód środkowovistuliański był cienki i prawdopodobnie nie przykrył w całości starszych garbów morenowych Chraboł, Tykocina, Moniek i Rutek. Lądolód ten zanikał na dużych obszarach Niziny arealnie.
Wielce problematyczna jest obecność ciągów morenowych, które, zgodnie z wcześniejszymi koncepcjami, miałyby wyznaczać zasięg stadiału północnomazowieckiego i stadiału Mławy zlodowacenia środkowopolskiego. Najlepiej wykształcona strefa form marginalnych przebiega w środkowej części Niziny, od Rutek przez Sokoły do Suraża i Doktorców, ale według datowań TL są to formy związane z lądolodem środkowovistuliańskim. Trudno ocenić rangę stratygraficzną tego ciągu, ponieważ zarówno po jego południowej jak i północnej stronie występują formy typowe dla powierzchniowego zaniku lądolodu, choć świadczące o pewnej odmienności przebiegu deglacjacji. Na południe od tego ciągu lądolód zanikał prawdopodobnie przez powolną ablację i pozostawił mało urozmaicone równiny morenowe, na północy dzielił się na wielkie bryły lodu, które długo wytapiały się w rozległych obniżeniach terenowych pozostałych po zlodowaceniu Warty. Dzisiaj są to obniżenia Kotliny Biebrzy, doliny Narwi poniżej Suraża i Jez. Zygmunta Augusta.

Spis treści

O WIEKU I GENEZIE RZEŹBY POLODOWCOWEJ NIZINY PÓŁNOCNOPODLASKIEJ NA PODSTAWIE ANALIZY GEOMORFOLOGICZNEJ I DAT TL
HENRYK BANASZUK

Wstęp

1. Główne problemy neoplejstocenu Polski północno-wschodniej i możliwości ich wyjaśnienia powszechnie stosowanymi metodami

1.1. Stan rozpoznania morfogenezy Niziny Północnopodlaskiej i główne problemy geomorfologiczne wymagające rozstrzygnięcia

1.2. Przeszkody w rozstrzygnięciu problemów geomorfologicznych Niziny

2. Ogólna charakterystyka rzeźby Niziny Północnopodlaskiej

2.1. Stosunki hipsometryczne

2.2. Związek współczesnej rzeźby Niziny z konfiguracją podłoża czwartorzędowego

3. Wiek rzeźby glacjalnej Niziny Północnopodlaskiej w świetle datowań osadów polodowcowych metodą TL

4. Zasięg ostatniego lądolodu na Nizinie Północnopodlaskiej

4.1. Ustalenia na podstawie analizy geomorfologicznej terenu i datowań TL

4.1.1. Południowa część Niziny

4.1.2. Południowo-zachodnia część Niziny

4.1.3. Zachodnia część Niziny

4.1.4. Wschodnia część Niziny

4.2. Tereny o rzeźbie warciańskiej w północnej i środkowej części Niziny

4.3. Przesłanki geologiczne świadczące o zróżnicowaniu wiekowym rzeźby glacjalnej Niziny Północnopodlaskiej

5. Uwagi o kształtowaniu się rzeźby glacjalnej Niziny Północnopodlaskiej

5.1. Główne ciągi morenowe na obszarze zajętym przez lądolód środkowovistuliański

5.2. Zanik lądolodu środkowovistuliańskiego i kształtowanie się rzeźby Niziny na obszarze objętym jego zasięgiem

PÓŹNOPLEJSTOCEŃSKIE I HOLOCEŃSKIE FAZY WYDMOTWÓRCZE I GLEBY KOPALNE W WYDMACH KOTLINY BIEBRZAŃSKIEJ
PIOTR BANASZUK, HENRYK BANASZUK

Wstęp

1. Najważniejsze obiekty badawcze, metody badań

2. Budowa wydm, główne fazy rozwoju procesów eolicznych i glebowych

3. Gleby kopalne

3.1. Gleby ze schyłku plejstocenu

3.2. Kopalne gleby holoceńskie ukształtowane w warunkach naturalnych

3.3. Gleby antropogeniczne

4. Wybrane właściwości chemiczne i przynależność typologiczna gleb kopalnych według wskaźników diagnostycznych