„Człowiek między filozofią a teologią" - tak sformułowany tytuł niniejszego zbioru prac o charakterze filozoficznym i teologicznym wprowadza Czytelnika w samo centrum dyskusji dotyczącej duchowej kondycji współczesnego człowieka. Filozofia współczesna jest dziedzictwem myśli Kartezjusza, konkretnie: jest filozofią podmiotu. To właśnie Kartezjusz przez podział substancji przygodnych na myślące - res cogitans i rozciągłe - res extensa otworzył przed naukami matematyczno-przyrodniczymi, tym samym i techniką, nowe perspektywy, będące u podstaw rewolucji naukowo-tecznicznej ostatnich stuleci, a przed filozofią nowe wyzwania, gdyż tylko w filozofii podmiotu możliwe są spory o istnienie człowieka, świata i Boga. Myślenie jest - w duchu kartezjańskim - „kombinowaniem" na treściach, sensach. Nie ma ono - w duchu filozofii klasycznej - nic wspólnego z poznaniem, które jest doświadczeniem istnienia tego, co jest. Kartezjuszowi chodzi o myśli oczywiste i jasne, co do których nie mogą pojawić się żadne wątpliwości. Jego domeną jest ontologia. Arystotelesowi i św. Tomaszowi chodzi zaś o dorzeczność, o odkrycie, z danych dostarczonych mu podmiotowi przez zmysły, ostatecznej przyczyny, nazywanej w filozofii Absolutem, a w teologii Bogiem. Domeną tych filozofów jest metafizyka, zwana również teologią naturalną. Gdzie zatem powinien człowiek szukać prawdy swego istnienia? W sobie samym? W otaczającej go rzeczywistości? Jan Paweł II włączył się bardzo mocno w dyskusję dotyczącą bytu człowieka. W encyklice Fides et ratio pisze on: „Wiara i rozum są jak dwa skrzydła, na których duch ludzki unosi się ku kontemplacji prawdy. Sam Bóg zaszczepił w ludzkim sercu pragnienie poznania prawdy, którego ostatecznym celem jest poznanie Jego samego, aby człowiek - poznając Go i miłując - mógł dotrzeć także do pełnej prawdy o sobie". Odpowiedzi na pytajność swego istnienia człowiek musi szukać w filozofii i teologii. Prawda ma charakter absolutny i uniwersalny. Ona jest najwyższą wartością. Nie jest ona wyłączną własnością jakiegoś wyznania czy systemu. Dlatego Edyta Stein, pochodząca z Wrocławia znakomita uczennica Edmunda Husserla, była przekonana, że „Bóg jest Prawdą. Kto szuka Prawdy, ten szuka Boga, czy jest tego świadom, czy nie."
SPIS TREŚCI Ks. Jerzy Machnacz, Słowo wstępne Marek Sikora, Od redaktora Marek Sikora, Człowiek między filozofią a teologią. Kilka uwag historycznych Cześć pierwsza: Filozoficzna refleksja nad człowiekiem Jan Woleński, Spór o granice wiary i niewiary w przestrzeni antropologicznej Jan Ratajczak, Geneza antropologii filozoficznej Tadeusz Buksiński, Antropologia w napięciu między filozofią a naukami humanistycznymi .. Adam Chmielewski, Jednostka ludzka w filozofii komunitaryzmu Jan Wadowski, „Śmierć Boga" i „śmierć człowieka". Suicydalne tendencje w cywilizacji zachodniej Marek Sikora, Problem możliwości poznawczych człowieka w filozofii Kartezjusza, angielskich empirystów i Kanta Cześć druga: Człowiek w perspektywie teologicznej Ks. Waldemar Irek, Człowiek między absurdem a tajemnicą. Przesłanki filozoficzno-teologiczne antropologii Ks. Roman E. Rogowski, Teologiczna wizja człowieka Ks. Jerzy Machnacz, Edyta Stein - życie i filozofia. Poszukiwanie samego siebie Joachim Piecuch, Edyta Stein i teologia symboliczna. Uwagi do „Erkenntnis und Glaube " Hanna Barbara Gerl-Falkovitz, Od daru do dawcy. Elementy filozoficzne poznania Boga u Edyty Stein Mateusz Nieć, Na obrzeżach teologii (politycznej). Rozważania o państwie i judaizmie św. Pawła (perspektywa politologiczna)
|