Praca Ireneusza Sikory „Młoda Polska i okolice” traktuje o literaturze polskiej przełomu XIX i XX wieku oraz jej najbliższych historycznoliterackich kontekstach. Pierwsza i najobszerniejsza część książki („O młodopolskiej wyobraźni florystycznej”) przynosi sfunkcjonowaną analizę i interpretację najpopularniejszych w poezji modernizmu motywów dendrologicznych oraz florystyczno – naturalnych obszarów – przestrzeni ogrodów, łąk, lasów (wraz z ich naturalno-kulturowymi wariantami). Jest to studium interpretacyjne nie mające poprzedników w badaniach nad poezją okresu i dające świetną orientację w przyrodniczej motywice, upodobaniach estetycznych i manierach literackich twórców tej epoki, począwszy od poetów wybitnych (Kasprowicz, Staff, Tetmajer, Lange Ostrowska), a skończywszy na mało znanych lub zupełnie zapomnianych (Dębicki, Różycki, Grossek-Korycka, Czerkawska, Rygier, Ruffer, Wolska).

Część druga książki („Młoda Polska w programach edukacji literackiej”) odkrywa obszar wiedzy przez dziesiątki lat zapoznany: obecność literatury młodopolskiej w programach i podręcznikach oraz edukacyjnej jej funkcjonalizacji w szkole polskiej ostatnich stu lat. Zagadnienie to – niezwykle obszerne pod względem dokumentacyjnym – zostało tu pokazane na przykładach najbardziej wyrazistych i poznawczo atrakcyjnych, edukacyjnych dolach i niedolach literatury Młodej Polski w szkole PRL-u (1949 – 1989), stuletnich dziejach „Wesela” w szkole oraz kształtowania się kanonu utworów lirycznych Kasprowicza w nieustannie zmienianych programach edukacji schyłku XIX wieku i prawie całego XX wieku.

Literatura Młodej Polski od lat pozostaje w centrum zainteresowań naukowych autora książki. Bywało jednak, iż dla różnych, dydaktycznych i scjentycznych powodów, penetrował bliższe i dalsze obszary naszego piśmiennictwa: w ten sposób zrodziła się eksplikacja „Uspokojenia” J. Słowackiego, badawczemu oglądowi poddana została animalistyczno – łowiecka nowelistyka A. Dygasińskiego, niezwykła teatrologia Stanisława Vincenza i piękna kameralna liryka Heleny Raszki. Te dość rzadkie naukowe wyprawy poza modernizm zebrane zostały w ostatniej części książki („Okolice”).

Spis treści

I. O młodopolskiej wyobraźni florystycznej

1. Drzewa

A. Dąb

B. Brzoza

C. Lipa

D. Topola

E. Jarzębina

G. Jabłoń

H. Jodła – sosna – świerk – limba

I. Cyprys

2. Ogród – park – sad

3. Łąka

4. las – bór – puszcza

II. Młoda Polska w programach edukacji literackiej

1. PRL - owskie rewizje i likwidacje

2. Szkolne dzieje arcydramatu Stanisława Wyspiańskiego (1901 – 2001)

3. Twórczość Jana Kasprowicza w edukacji szkolnej

III. Okolice

1. „Uspokojenie” Juliusza Słowackiego. Próba eksplikacji

2. Motywy łowieckie w nowelistyce Adolfa Dygasińskiego

3. Teatrologia huculska Stanisława Vincenza. Szkic

4. Liryka Heleny Raszki. Szkic

Indeks nazwisk

Wykaz pierwodruków

Streszczenie