W środowisku pracy zawsze istnieje ryzyko narażenia człowieka na czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne niezależnie od rodzaju, formy zakresu i charakteru prowadzonej działalności. Rodzaj zagrożeń oraz realizowana przez daną organizację polityka w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy determinują straty zarówno w środowisku pracy, jak i zdrowiu człowieka. Podstawowym obowiązkiem każdej organizacji jest przetrwać, a wiodącą zasadą nie jest maksymalizacja zysku, ale zapobieganie starom, w tym również związanym z niewłaściwymi i niebezpiecznymi warunkami i organizacją pracy.

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy polega na zapewnieniu warunków i organizacji pracy oraz zachowań pracowników gwarantujących wymagany poziom ochrony zdrowia i życia przed zagrożeniami występującymi w środowisku pracy. Coraz częściej zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy jest równie ważne jak zarządzanie jakością czy zarządzanie środowiskowe.

Podstawowym narzędziem zarządzania, wykorzystywanym do realizacji polityki i celów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, są sformalizowane systemy zarządzania zintegrowane z ogólnym systemem zarządzania organizacją. Potrzebę wdrażania i utrzymywania systemów zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy dostrzegają coraz częściej przedsiębiorstwa polskie. W Polsce wymagania w zakresie systemowego zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy zostały sformułowane w normie PN-N-18001:2004 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wymagania, wydanej przez Polski Komitet Normalizacyjny w 2004 roku. Norma ma charakter dobrowolny. Zyskuje coraz większą popularność, ponieważ wzrasta świadomość pracodawców, pracowników i klientów.

Celem opracowania jest przekazanie podstawowych informacji dotyczących wybranych elementów systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy w przedsiębiorstwie. Podręcznik składa się z 10 rozdziałów.

W pierwszym i drugim rozdziale wprowadzono czytelnika w problematykę środowiska pracy, jego elementów i występujących między nimi zależności. Omówiony w rozdziale drugim system prawa w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy uświadamia prawa i obowiązki pracodawców i pracowników w aspekcie dbania o bezpieczne warunki pracy. System instytucji funkcjonujących na rzecz zapewnienia odpowiednich warunków środowiska pracy głownie wskazuje na rolę kontrolną organów administracji.

Wymogi polskiej normy PN - N 18001 zawierającej wytyczne w zakresie wdrażania dobrowolnego stosowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higiena pracy zostały przedstawione w rozdziale trzecim. Jednocześnie wskazano główne bariery i korzyści związane z posiadaniem tego typu systemów w przedsiębiorstwach.

Klasyfikację czynników zagrożeń występujących w środowisku pracy i ich podział na: fizyczne, chemiczne, biologiczne i psychofizyczne zaprezentowano w rozdziale czwartym.

Problematyce oceny ryzyka zawodowego, a w szczególności metodom szacowania ryzyka zawodowego został poświęcony rozdział piąty.

Wypadki przy pracy i choroby zawodowe są przedmiotem zainteresowania autorów rozdziału szóstego. Szczegółowo omówiono kryteria pozwalające uznać dane zdarzenie za wypadek przy pracy, modele wypadków przy pracy determinujące skutki wypadków oraz procedurę badań przypadkowych. Prezentując choroby wyszczególniono głownie choroby charakterystyczne dla określonych rodzajów działalności.

Minimalne i zasadnicze wymagania maszyn i urządzeń zostały omówione w rozdziale siódmym, w którym przedstawiono również metodologie oceny ryzyka zawodowego związanego z maszynami, zgodnie z wymogami normy PN – EN 1050 Maszyny, Bezpieczeństwo. Zasady oceny ryzyka, PKN.

Prawne wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy dla budynków i pomieszczeń scharakteryzowano w rozdziale ósmym, a w rozdziale dziewiątym przedstawiono zagadnienia związane z bezpieczeństwem wyrobów.

Charakterystykę kulturowych, ekonomicznych ergonomicznych uwarunkowań bezpieczeństwa pracy zawarto w rozdziale dziesiątym.

Podręcznik przeznaczony jest dla studentów kierunków technicznych i ekonomicznych oraz słuchaczy studiów podyplomowych zainteresowanych problematyką bezpieczeństwa i higieny pracy.

Spis treści

1. Praca i jej znaczenie w życiu człowieka (J. Obolewicz)

   1. Rola pracy w życiu człowieka

   2. Charakterystyka procesu pracy

   3. Stanowisko pracy

2. Prawne podstawy bezpieczeństwa i higieny pracy (J. Ejdys)

   1. Elementy systemu prawa w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

   2. Służba bezpieczeństwa i higieny pracy

   3. System szkoleń w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

3. System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy (J Ejdys)

   1. Teoretyczne podstawy zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy

   2. Wymagania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy według
      PN-N- 18001:2004

   3. Motywy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

   4. Mocne i słabe strony systemów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

4. Czynniki zagrażające zdrowiu i życiu w środowisku pracy (A. Lulewicz)

   1. Uwagi wstępne

   2. Czynniki chemiczne

   3. Czynniki fizyczne

   4. Czynniki biologiczne

   5. czynniki psychofizyczne

5. Ryzyko zawodowe (A. Lulewicz)

   1. Procedura oceny ryzyka zawodowego

   2. Metody oceny ryzyka zawodowego

6. Wypadki i choroby zawodowe (A. Lulewicz)

   1. Wypadki przy pracy

   2. Modele wypadków przy pracy

   3. Choroby zawodowe

   4. Świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

7. Bezpieczeństwo maszyn i urządzeń (J. Ejdys)

   1. Minimalne wymagania dotyczące użytkowania maszyn i urządzeń

   2. Zasadnicze wymagania w zakresie bezpieczeństwa

   3. Ocena ryzyka zawodowego związana z użytkowaniem maszyn

8. Obiekty budowlane i pomieszczenia pracy (J. Obolewicz)

   1. Obowiązki uczestników procesu budowlanego

   2. Zabudowa i zagospodarowanie terenu zakładu pracy

   3. Budynki i wewnętrzne ciągi komunikacyjne

   4. Pomieszczenia pracy stałej i czasowej, higieniczno – sanitarne i socjalne

   5. Bezpieczeństwo konstrukcji i użytkowania obiektów budowlanych

9. Bezpieczeństwo wyrobów ( A. Lulewicz)

   1. Teoretyczne aspekty bezpieczeństwa produktów

   2. Harmonizacja przepisów dotyczących wytwarzania i obrotu wyrobami

   3. System oceny zgodności wyrobów

   4. Znakowanie wyrobów

10. Uwarunkowania bezpieczeństwa i higieny pracy (J. Obolewicz)

    1. Uwarunkowania ekonomiczne

    2. Uwarunkowania ergonomiczne

    3. Uwarunkowania kulturowe

Aneks

Załącznik. Minimalne wymagania dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn (wybrane)

Bibliografia

Spis tabel

Spis rysunków