Interakcja tworzywa budowlanego i formy architektonicznej stanowi interesujące zagadnienie badawcze. W odniesieniu do betonu i żelbetu jest to sprawa złożona i należy ją rozpatrywać wielopłaszczyznowo – w aspekcie żelbetowej konstrukcji budynku, w aspekcie plastyczności betonu, czy możliwości jego formowania w szalunkach o różnorodnych kształtach, i w aspekcie jego cech fakturalnych. Wszystkie te zagadnienia ściśle się ze sobą wiążą i nie można ich badać zupełnie oddzielnie. Już wstępne analizy pozwalają na postawienie następującej tezy:

Specyficzne właściwości konstrukcyjne, plastyczne i fakturalne uczyniły z betonu i żelbetu najbardziej wszechstronne tworzywa budowlane. Determinujący wpływ tych materiałów na kształtowanie form architektonicznych, przejawiający się możliwością wznoszenia obiektów o niezwykle różnorodnych bryłach, fakturach i całkowicie odmiennym charakterze estetycznym, był wynikiem wykorzystania tych właściwości. Stosowanie betonu i żelbetu wpłynęło także na wyodrębnienie się wielu nowych nurtów architektury współczesnej czy też przyczyniło się do zasadniczych zmian w ramach niektórych tendencji. Beton – żelbet stał się w XX wieku tworzywem najbardziej rozpowszechnionym.

Celem pracy jest zatem ukazanie wpływu betonu i żelbetu na kształtowanie form architektonicznych, przedstawienie charakteru tego wpływu i jego intensywności zmieniającej się na przestrzeni stu lat, w szczególności zaś usystematyzowanie sposobów w jakie uwidaczniał się i efektów estetycznych jakim zaowocował.

Zakres pracy obejmuje w zasadzie okres XX stulecia, jednakże w rozdziale pierwszym omówiono także wcześniejszy etap wprowadzenia betonu i żelbetu do architektury. Przedmiotem badań są zjawiska występujące w architekturze światowej XX wieku, związane w wpływem betonu i żelbetu na kształtowanie form architektonicznych. Autor celowo zawęża bardzo obszerną tematykę, skupiając się na rozpatrywaniu wyłącznie zagadnień formalnych. Nie poddaje szerszej analizie zjawisk społecznych, ekonomicznych, politycznych i innych, choć te również wpływały na rozwój architektury wykorzystującej beton i żelbet. Metoda badawcza zastosowania w pracy polega na analizie form obiektów zaprojektowanych przez wybitnych architektów i konstruktorów, w których żelbet bądź beton odgrywają rolę determinującą. Obszerne studia nad literaturą, wynikające z przyjętej metody badawczej, umożliwiły określenie dzisiejszego stanu badań związanych z tematem pracy, na tle którego niniejsza monografia pretenduje do roli pierwszego kompleksowego opracowania problemu.

Spis treści

1. Początki stosowania betonu i żelbetu

2. Formy architektury inżynieryjnej

   1. Rozwój konstrukcji żelbetonowych w aspekcie kształtowania form architektonicznych

   2. Łukowe mosty – Robert Maillart

   3. Obiekty powłokowe – Felix Candela

   4. Styl prawdy autentycznej – Pier Luigi Nervi

   5. Poezja dynamicznych form – Santiago Calatrava

3. Formy o geometrii prostokreślnej

   1. Kubiczne bryły początku XX wieku

   2. Modernistyczne budynki – pudełka a żelbetowy szkielet konstrukcyjny

   3. Tendencje alternatywne wobec stylu międzynarodowego przez II wojną światową

   4. Żelbetowy brutalizm

   5. Żelbetowy monumentalizm

   6. Odwrócone piramidy, klockowce i kapsułowce

   7. Żelbetowe bunkry – architektura defensywna

   8. Żelbet w dekonstrukcji prostokreślnej

4. Formy o geometrii łukowej

   1. Formy krzywoliniowe przez II wojną światową

   2. Powrót ekspresjonizmu – żelbetowy neoekspresjonizm

   3. Estetyka ciężkich form

   4. Estetyka lekkich form

   5. Obiekty o geometrii łukowej końca XX wieku

5. Formy naśladujące

   1. Formy naśladujące i inspirowane architekturą historyczną i tradycyjną

   2. Formy bimorficzne i geomorficzne

6. Faktura betonu

   1. Eksponowanie betonu na początku XX wieku

   2. Różnorodność betonowych faktur w budynkach Le Corbusiera

   3. Brutalizm a faktura betonu

   4. Gładki beton

   5. Zdobienia betonowych powierzchni

7. Podsumowanie

Najważniejsze realizacje i osiągnięcia w dziedzinie architektury betonowej – tabela chronologiczna

Źródła rycin

Indeks osób

Bibliografia

Summary