Syberia w świadomości historycznej Polaków to przede wszystkim miejsce katorgi tych polskich patriotów, którzy orężem lub swoją działalnością polityczną bezskutecznie dążyli przez półtora wieku do odzyskania niepodległości przez Polskę. Pobyt na zesłaniu najczęściej oznaczał brak zgody na zniewolenie narodu, co łączyło się z podjęciem zbrojnej walki również tam, na „nieludzkiej” ziemi”, jak nazwał skądinąd bogatą i przepiękną ziemię Józef Czapski. Znane są dzieje Maurycego Beniowskiego i zesłanych wraz z nim konfederatów barskich, natomiast o powstaniach polskich na Syberii – 1814 r. w Tomsku, w 1866 r. za Bajkałem – wiedza jest fragmentaryczna.

Dawana polska historiografia zajmująca się losami Polaków na Syberii opierała się głównie na relacjach pamiętnikarzy, co doprowadziło do pominięcia wielu istotnych spraw oraz sprzyjało utrwaleniu wielu błędnych ocen i nieścisłości. Wśród pierwszych prac wypełniających tą lukę znalazło się opracowanie Zygmunta Librowicza „Polacy na Syberii” (Kraków 1884) oraz wydane w 1928 r. także w Krakowie opracowanie Michała Janika „Dzieje Polaków na Syberii”. W tym ostatnim, opartym na dostępnych wówczas źródłach, poruszono los polskich zesłańców, jak również kwestie ich zbrojnych powstań na Syberii. Należy podkreślić, że w pracy tej wykorzystano także materiały archiwum więzienia w Irkucku, na podstawie których organ Polskiego Komitetu Wojennego (PKW) w Nowonikołajewsku (Nowosybirsk) – „Głos Polski” – opisał w 1919 r. m.in. powstanie zbrojne polskich zesłańców w rejonie Bajkału w 1866 r.

Spis treści

ROZDZIAŁ I

SYTUACJA POLITYCZNO – MILITARNA W ROSJI, ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM SYBERII, W LATACH 1918 – 1920

1. Rosja po przewrocie bolszewickim
2. Zbrojne wystąpienie Korpusu Czechosłowackiego
3. Reorganizacja Armii Czerwonej i walki we wschodniej Rosji i na Syberii
4. Sytuacja na Syberii – dyktatura admirała Aleksandra Kołczaka
5. Polityka państw sprzymierzonych na Dalekim Wschodzie i Syberii

ROZDZIAŁ II

POWSTANIE I DZIAŁALNOŚĆ POLSKICH ORGANIZACJI POLITYCZNYCH I WOJSKOWYCH WE WSCHODNIEJ ROSJI, NA SYBERII ORAZ NA DALEKIM WSCHODZIE W LATACH 1917 – 1920

1. Ludność polska na ziemiach rosyjskich (1927 – 1920)
2. Polacy na Dalekim Wschodzie. Powstanie Polskiego Komitetu Narodowego
3. Polacy we wschodniej Rosji i na Syberii
4. Utworzenie Polskiego Komitetu Wojennego na Rosję i Syberię
5. Stosunek rządu Kołczaka do polskich organizacji politycznych i wojskowych
6. Stosunek Francji oraz innych państw sojuszniczych do polskich organizacji polityczno – wojskowych na Syberii i Dalekim Wschodzie
7. Konflikt między Polskim Komitetem Wojennym a Polskim Komitetem Narodowym
8. Próby nawiązania kontaktu oraz polskie organizacje na Wschodzie z Komitetem Narodowym Polskim w Paryżu oraz rządem polskim w Warszawie
9. Ograniczenie znaczenia Polskiego Komitetu Wojennego

ROZDZIAŁ III

POWSTANIE, ORGANIZACJA ORAZ PLANY MOBILIZACYJNE WOJSK POLSKICH WE WSCHODNIEJ ROSJI I NA SYBERII

1. Polski czyn zbrojny w Rosji po likwidacji korpusów polskich w 1918 roku
2. Organizacja polskich formacji zbrojnych we Wschodniej Rosji oraz na Syberii
3. Walki polskich oddziałów ochotniczych z bolszewikami pod Ufą
4. Dowództwo Wojsk Polskich we Wschodniej Rosji. Formowanie dywizji oraz plany mobilizacyjne
5. Logistyczne zabezpieczenie oddziałów polskich
6. Korpus oficerski wojsk polskich we wschodniej Rosji i na Syberii
7. Morale, nastroje, dyscyplina oraz działalność wychowawcza i kulturalno – oświatowa w oddziałach wojsk polskich na Syberii
8. Stosunki Dowództwa Wojsk Polskich we Wschodniej Rosji z polskimi organizacjami politycznymi i społecznymi na Syberii i Dalekim Wschodzie
9. Kontakty dowództwa Wojsk Polskich we Wschodniej Rosji z Komitetem Narodowym Polskim i Armią Polską we Francji oraz rządem polskim w Warszawie

ROZDZIAŁ IV

DYPLOMATYCZNE KONTROWERSJE WOKÓŁ 5. DYWIZJI STRZELCÓW POLSKICH W KRAJU I ZA GRANICĄ

1. Podstawy prawno – polityczne funkcjonowania wojsk polskich na Syberii
2. Powołanie Wysokiego Komisarza Rzeczypospolitej Polskiej na Syberii oraz Polskiej Misji Wojskowej na Syberii

ROZDZIAŁ V

WALKI W OBRONIE KOLEI TRANSSYBERYJSKIEJ

1. Udział wojsk sprzymierzonych w ochronie linii kolejowych
2. Wyprawa urmańska
3. Wyprawa kamieńska
4. Wyprawa kułundyjska
5. Ogólna charakterystyka walk z bolszewicką partyzantką

ROZDZIAŁ VI

EWAKUACJA I POWRÓT DO KRAJU OCALAŁYCH ŻOŁNIERZY POLSKICH I ICH RODZIN

1. Stanowisko państw sprzymierzonych wobec problemu ewakuacji wojsk sojuszniczych z Syberii
2. Przygotowania do ewakuacji
3. Ewakuacja
4. Bitwa pod Tajgą
5. Krasnojarsk
6. Klukwiennaja – zagłada 5. Dywizji Strzelców Polskich
7. Przyczyny i echa kapitulacji
8. Dalsze losy ocalałych żołnierzy polskich. Przybycie na Daleki Wschód Wysokiego Komisarza Rzeczypospolitej Polskiej oraz Polskiej Misji Wojskowej na Syberii
9. Żołnierze 5. Dywizji Strzelców Polskich w sowieckiej niewoli i ich repatriacja

• ZAKOŃCZENIE
• BIBLIOGRAFIA
• Wykaz skrótów
• Sumary
• Wykaz tabel, szkiców i schematów
• Indeks nazwisk
• Indeks miejscowości
• ANEKS
• Wykaz załączników
• Załączniki
• Wykaz fotografii
• Fotografie