Artykuł nasz dotyczy powstałych w pierwszej połowie XIX w. relacji i opisów, głównie o charakterze obyczajowym, których autorstwo przypisywano określonym osobom żyjącym w XVI lub XVII w.l Dla uznania danego utworu za falsyfikat istotne są więc intencje twórcy; z reguły pragnął on pozostać nieznanym, gdyż tylko wiara w autentyczność jego dzieła gwarantowała osiągnięcie zamierzonego celu. Dotyczyło to zarówno rzekomych wywodów genealogicznych i przywilejów majątkowych, jak tworów poezji ludowej odległych czasów lub też relacji mających świadczyć o wysokim poziomie obyczajów i kultury przodków. Wykrycie fałszerstwa pozbawiało te teksty wartości użytkowej zarówno dla domniemanego szlachcica czy właściciela ziemskiego, jak i dla badacza przeszłości narodowej. Nie przestają one jednak być źródłami dla historyka czasów, w których owe falsyfikaty powstały. Wzgląd na intencję twórcy każe też rozgraniczyć falsyfikaty od wszelkiego rodzaju pastiszu literackiego, uprawianego zresztą po dziś dzień. Te mistyfikacje literackie były w Polsce pierwszej połowy ubiegłego stulecia szczególnie modne. Początkowo traktowano je tylko humorystycznie; w latach 1818-1819 trzy pisma wileńskie, mianowicie ?Dziennik Wileński", ?Tygodnik Wileński" i ?Wiadomości Brukowe", ogłaszały np. wiersze odkryte rzekomo w dziuplach starych dębów, stanowiące zaś w istocie dzieło Michała Balińskiego.

Spis treści:

Fałszerstwa historyczno-literackie
Donacja Konstantyna Wielkiego przed sądem polskich różnowierców
Falsyfikat w służbie propagandy protestanckiej
Straszny koniec trucicielek
Nieśmiertelny pan Pszonka
Palenie ksiąg heretyckich
Żale pana Mieleszki
Kpiny z mazurskiego senatora
Wśród pierwszych Polaków w Ameryce
Zaślubiny króla jegomości
Zaburzenia studenckie w Wilnie
Magnat spalony za przejście na judaizm
Zwierzenia żony królewicza
Śmierć Kazimierza Pułaskiego
Proces czarownic w Doruchowie
Pan Podstoli i rzekoma wiedźma
Bartłomiej Michałowski broni Targowicy
Kto był autorem ?Łyków" i ?kołtunów"?
Przy współpracy literata