Rosnące zainteresowanie ekologią, jakie obserwuje się w ostatnich latach., wynika przede wszystkim z zauważalnych, negatywnych zmian zachodzących w środowisku naturalnym pod wpływem gospodarczej działalności człowieka. Niektóre z nich osimi gają nie spotykane dotychczas rozmiary, stanowiąc zagrożenie dla egzystencji całej przyrody.
Ekologia jest dziedziną wiedzy, która kompleksowo ujmuje wzajemne związki między organizmami żywymi i ich zewnętrznym środowiskiem, udowadniając że warunki ekologiczne limitują życie i rozwój wszystkich żywych fonu. Ta generalna zasada wyznacza tym samym granice zmian zarówno tych, które mogą być w środowisku tolerowane, jak i takich, których przekroczyć nie wolno, gdyż zagrażają one życiu. Dla prawidłowego zrozumienia ekologii niezbędna jest podstawowa wiedza biologiczna. W podręczniku została wyeksponowana biologia organizmu człowieka, stojącego na najwyższym poziomie w hierarchii organizacji biologicznej. Obdarzony świadomością, jest on sprawcą olbrzymich zniszczeń w środowisku naturalnym. Interakcje organizmu człowieka i jego środowiska naturalnego są bardzo liczne, chociaż jeszcze słabo poznane. Szczególne braki występują na pograniczu wymagań ekologicznych a coraz głębszym odkształceniem środowiska, które nie może ich spełnić. Dostarcza ono natomiast coraz więcej czynników o negatywnym oddziaływaniu i obcych ustrojowi. Ich destrukcyjny wpływ na materiał genetyczny, struktury komórkowe, tkanki i narządy jest początkowo niezauważalny. Z czasem jednak staje się przyczyną powstania wyraźnych objawów chorobowych i utraty zdrowia. Dlatego współczesna ekologia powinna ten aspekt w szerszym - niż dotychczas - stopniu uwzględniać i tym samym stanowić podstawę do właściwych działali w zakresie ochrony środowiska i zdrowia człowieka. 
W celu skutecznego przeciwdziałania tym groźnym objawom potrzebna jest wszystkim podstawowa świadomość ekologiczna. Leży ona u podstaw wszelkich działań naprawczych, ochronnych i profilaktycznych, a nade wszystko pozwala dostrzegać zbieżność między polityką ekorozwoju, zdrowiem społeczeństwa a interesem ekonomicznym. 
Oddając do druku podręcznik Biologia i ekologia, autorka ma nadzieję, że będzie on przydatny dla studentów Inżynierii Ochrony Środowiska oraz Bioinżynierii medycznej.

Spis treści:

Biologia
 
Przedmowa 
 
1. Charakterystyka ustrojów żywych 
Budowa organizmów 
Budowa komórki 
Budowa komórki grupy Procaryota 
Budowa komórki grupy Eucaryota 
Budowa tkanek 
Tkanki zwierzęce 
Tkanka nabłonkowa 
Tkanka łączna 
Tkanka mięśniowa 
Tkanka nerwowa 
Krew 
Układy narządów 
Układ szkieletowy 
Układ mięśniowy 
Układ pokarmowy (trawienny) 
Układ oddechowy 
Układ krążenia 
Układ limfatyczny (chłonny) 
Układ moczowo-płciowy 
Narządy moczowe i ich funkcje 
Narządy płciowe i ich funkcje 
Narządy płciowe męskie 
Narządy płciowe żeńskie 
Układ wydzielania wewnętrznego 
Podwzgórze 
Przysadka mózgowa 
Szyszynka 
Tarczyca 
Przytarczyce 
Grasica 
Nadnercza 
Wyspy Langerhansa w trzustce 
Jądra 
Jajniki 
Inne hormony 
Układ nerwowy 
Ośrodkowy układ nerwowy 
Obwodowy układ nerwowy 
Układ nerwowy autonomiczny 
Mechanizmy funkcjonowania układu nerwowego 
Przewodzenie impulsów nerwowych 
Mechanizm przewodzenia impulsów nerwowych 
Rola synaps w przewodzeniu impulsów nerwowych 
Czynniki uszkadzające przewodzenie impulsów nerwowych 
 
2. Genetyka 
Dziedziczność i zmienność 
Skład chemiczny materiału genetycznego 
Budowa i synteza DNA 
Replikacja DNA 
Pozajądrowe DNA - plazmidy 
Budowa, synteza i rodzaje RNA 
Transkrypcja - synteza RNA 
Białka jądra komórkowego 
Biosynteza białek 
Translacja 
Kod genetyczny 
Geny - jednostki dziedziczenia i zmienności 
Regulacja funkcji genu 
Struktura i funkcje chromosomów 
Genotyp i fenotyp 
Podział komórek 
Mitoza 
Mejoza 
Zmienność organizmów 
Rekombinacja 
Zmienność mutacyjna 
Mutacje genowe (mutacje punktowe) 
Mutacje chromosomowe 
Znaczenie mutacji 
 
3. Rozwój i wzrost 
Rozwój pre- i postnatalny człowieka 
Zapłodnienie i rozwój zygoty 
Wpływ czynników środowiskowych na rozwój płodu 
Wzrost komórek i tkanek 
Różnicowanie się komórek 
Interakcja komórkowa 
Komórka rakowa - komórka patologicznie zmieniona 
 
4. Odporność organizmu 
Odporność nieswoista 
Ochronne działanie barier biologicznych 
Fagocytoza 
Komórki zabijające NK (natural killers) 
Interferony 
Reakcja ostrej fazy (reakcja zapalna) 
Odporność swoista 
Komórki układu odpornościowego (immunologicznego) 
Komórki pamięci immunologicznej 
Makrofagi 
Główny układ zgodności tkankowej (MHC) 
Nadwrażliwość (alergia) 
Niedobory immunologiczne 
Zakażenie i obrona 
Zakażenia bakteryjne i obrona 
Zakażenia wirusowe i obrona 
 
5. Metabolizm 
Enzymy jako katalizatory reakcji metabolicznych 
Budowa i właściwości enzymów 
Regulacja aktywności enzymów 
Koenzymy i kofaktory 
Klasyfikacja enzymów 
Udział enzymów w biokatalizie 
Metabolizm energiotwórczy 
Energia - jej uzyskiwanie, magazynowanie i wykorzystanie 
Adenozynotrójfosforan (ATP) - powszechny przenośnik energii swobodnej 
Dysymilacja (oddychanie wewnątrzkomórkowe) 
Oddychanie tlenowe (aerobowe) 
Dysymilacja glukozy 
Glikoliza 
Powstawanie acetylokoenzymu A z pirogronianu 
Cykl Krebsa - cykl kwasu cytrynowego 
Łańcuch oddechowy i fosforylacja oksydacyjna 
Utlenianie lipidów 
Rozkład aminokwasów i cykl mocznikowy 
Oddychanie wewnątrzkomórkowe jako proces energiotwórczy 
Inne procesy energiotwórcze 
Utlenianie niektórych związków mineralnych przez bakterie chemolitotroficzne 
Oddychanie beztlenowe (anaerobowe) 
Denitryfikacja-redukcja azotanów 
Desulfurikacja - redukcja siarczanów 
Fermentacje 
Fotosynteza jako proces energiotwórczy 
Chemizm fotosyntezy 
Posforylacja cykliczna (fotosystem I) 
Fosforylacja niecykliczna (fotosystem II) 
Cykl Calvina 
Metabolizm biosyntetyczy 
Biosynteza ważniejszych składników komórkowych 
Biosynteza nukleotydów 
Biosynteza białek i aminokwasów 
Synteza aminokwasów endogennych (dla człowieka) 
Biosynteza węglowodanów 
Biosynteza tłuszczów i kwasów tłuszczowych 
Tłuszcze obojętne (właściwe) 
Fosfolipidy 
Sterydy 
Karotenoidy 
Transport substancji odżywczych 
Uszkodzenie błon komórkowych 
Homeostaza 
 
6. Różnorodność form żywych 
Charakterystyka mikroorganizmów 
Wirusy 
Ważniejsze wirusy atakujące człowieka 
Bakterie 
Biologia bakterii 
Przemiany kataboliczne u bakterii 
Substraty energetyczne w oddychaniu tlenowym 
Substraty energetyczne w oddychaniu beztlenowym 
Fotofosforylacja 
Przemiany anaboliczne u bakterii 
Skrócony podział systematyczny bakterii 
Charakterystyka ważniejszych bakterii 
Bakterie chorobotwórcze w środowisku naturalnym człowieka 
Ważniejsze bakterie chorobotwórcze atakujące człowieka 
Ocena bakteriologiczna jakości zdrowotnej środowiska naturalnego 
Glony - Algae 
Grzyby 
Grzyby chorobotwórcze 
Pierwotniaki 
Rośliny wielokomórkowe 
Mszaki 
Paprotniki 
Rośliny nagonasienne 
Rośliny okrytonasienne 
Zwierzęta wielokomórkowe 
Bezkręgowce niższe 
Bezkręgowce wyższe 
Strunowce 
 
Ekologia 
 
1. Czym zajmuje się ekologia 
Charakterystyka ekosystemu 
Biosfera jako układ wieloekosystemowy 
Biocenoza 
Struktura biocenozy 
Formy współżycia organizmów w obrębie biocenozy 
Sukcesja ekologiczna 
Nisza ekologiczna 
Obieg materii w ekosystemie 
Krążenie pierwiastków w ekosystemie 
Cykl biogeochemiczny węgla 
Cykl biogeochemiczny azotu 
Cykl biogeochemiczny fosforu 
Cykl biogeochemiczny siarki 
Przepływ energii przez ekosystem 
Homeostaza ekosystemowa 
 
2. Zanieczyszczenie środowiska 
Rodzaje zanieczyszczeń środowiska 
Zanieczyszczenia fizyczne 
Biologiczne skutki promieniowania 
Promieniowanie jonizujące 
Promieniowanie niejonizujące 
Biologiczne skutki zmian termicznych w środowisku 
Zanieczyszczenia chemiczne i biologiczne 
Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego 
Zanieczyszczenia pyłowe 
Mgły i dymy 
Zanieczyszczenia gazowe 
Zanieczyszczenia metalami ciężkimi 
Węglowodory jako zanieczyszczenia powietrza 
Zagrożenie powodowane emisją zanieczyszczeń pyłowych i gazowych 
Zanieczyszczenia biologiczne 
Zanieczyszczenia wód powierzchniowych 
Ścieki i spływy powierzchniowe 
Zanieczyszczenia biologiczne 
Eutrofizacja i zanieczyszczenia wtórne 
Zanieczyszczenia gleby 
Zanieczyszczenia chemiczne 
Zanieczyszczenia biologiczne 
 
3. Samooczyszczanie się ekosystemów 
Samooczyszczanie się powietrza atmosferycznego 
Samooczyszczanie się wód powierzchniowych 
Rozmieszczenie organizmów w wodach powierzchniowych 
Biodegradacja i saprobowość 
Samooczyszczanie w zbiornikach wód stojących 
Samooczyszczanie się gleby 
 
4. Zastosowanie mikrobiologicznych technologii do oczyszczania wody i ścieków, powietrza atmosferycznego i gleby 
Oczyszczanie ścieków 
Oczyszczanie mechaniczne 
Oczyszczanie biologiczne 
Oczyszczanie chemiczno-biologiczne 
Oczyszczanie ścieków metodą immobilizacji drobnoustrojowej 
Biologia osadu czynnego 
Perspektywy zastosowania nowych metod mikrobiologicznych do oczyszczania ścieków 
Oczyszczanie i uzdatnianie wody do picia 
Usuwanie zanieczyszczeń pyłowych i gazowych 
Rekultywacja gleby 
 
5. Czynniki ryzyka w środowisku naturalnym 
Biologiczne działanie zanieczyszczeń stanowiących ryzyko środowiskowe 
Działanie toksyczne 
Działanie genotoksyczne 
Mutagenne działanie ksenobiotyków 
Rakotwórcze działanie ksenobiotyków 
Działanie teratogenne 
Inne rodzaje oddziaływania ksenobiotyków 
Wchłanianie, wewnątrzustrojowe przemiany i wydalanie ksenobiotyków 
Działanie ważniejszych trucizn występujących w środowisku naturalnym człowieka 
Pyły przemysłowe 
Zanieczyszczenia gazowe 
Metale ciężkie 
Pierwiastki radioaktywne 
Związki organiczne 
Toksyczne metabolity drobnoustrojowe 
Biologiczne metody wykrywania ksenobiotyków 
Badania biotoksykologiczne 
Wykrywanie chemicznych mutagenów i karcinogenów metodami bioindykacyjnymi 
Testy krótkoterminowe 
Badania długoterminowe 
 
6. Ochrona środowiska i zdrowia człowieka 
 
7. Ważniejsze terminy biologiczne i ekologiczne