Pierwsza w Polsce całościowa prezentacja najnowszych osiągnięć w biotechnologii roślin! 
 
Książka prezentuje: 
- techniki kultury in vitro; 
- uzyskiwanie roślin zmodyfikowanych genetycznie; 
- biotransformacje; 
- technologie w bioreaktorach; 
- uzyskiwanie roślin o zmienionych cechach; 
- produkcję szczepionek roślinnych; 
- diagnostykę molekularną; 
- zastosowanie w hodowli nowych odmian; 
- regulacje prawne i ochronę własności intelektualnej; 
- perspektywy.
 
Autorzy stosują nowoczesny sposób wykładu ? prezentację problemu do rozwiązania. Przyswojeniu wiedzy i jej utrwaleniu służą pytania umieszczone na końcu każdego rozdziału. Dużą pomoc stanowi również Słownik terminów, Skorowidz łacińskich i polskich nazw roślin oraz Skorowidz rzeczowy. 
Adresatami książki są studenci uniwersytetów, akademii rolniczych i częściowo medycznych oraz politechnik, studiujący na kierunkach biologii, biochemii, biotechnologii, rolnictwa i technologii rolniczej, ogrodnictwa, leśnictwa, farmacji, technologii żywności i innych pokrewnych. Publikacja może być doskonałym uzupełnieniem wiedzy dla pracowników naukowych, słuchaczy studiów podyplomowych, nauczycieli szkół średnich, pracowników stacji hodowli in vitro oraz przemysłu i technologii roślinnej, a także ? wybrane rozdziały ? dla osób interesujących się problemami współczesnej biotechnologii, w tym biotechnologii roślin. 
 
Spis treści:

1 Wprowadzenie 
 
2 Metoda kultury in vitro 
2.1. Kultura komórek i tkanek 
2.1.1. Wyposażenie i prace techniczne w laboratorium 
2.1.1.1. Pomieszczenia 
2.1.1.2. Sprzęt laboratoryjny 
2.1.1.3. Prace techniczne 
2.1.2. Zdolność morfogenetyczna komórek roślinnych 
2.1.3. Kultura kalusa 
2.1.4. Kultura zawiesin komórkowych 
2.1.5. Kultura organów roślinnych 
2.1.5.1. Kultura odciętych korzeni 
2.1.5.2. Kultura wierzchołków i pąków bocznych pędu 
2.2. Kultura merystemów i uwalnianie roślin od wirusów 
2.2.1. Wirusy a tkanki twórcze roślin 
2.2.2. Obecność wirusów w tkankach i komórkach regenerujących in vitro 
2.2.3. Metody eliminowania wirusów 
2.2.3.1. Zwalczanie wektorów wirusów 
2.2.3.2. Chemoterapia in vitro 
2.2.3.3. Termoterapia in vivo 
2.2.3.4. Izolowanie wierzchołków pędów z roślin po termoterapii in vivo 
2.2.3.5. Termoterapia in vitro 
2.2.3.6. Krioterapia 
2.2.3.7. Kultura in vitro izolowanych merystemów 
2.2.3.8. Alternatywne sposoby kultury merystemów 
2.2.4. Testowanie roślin uwolnionych od wirusów 
2.3. Kultura pylników i mikrospor 
2.3.1. Rozwój technik 
2.3.2. Mierniki efektywności kultury pylników i mikrospor 
2.3.3. Czynniki wpływające na efekt kultury in vitro pylników i mikrospor 
2.3.3.1. Genotyp dawcy pylników 
2.3.3.2. Kondycja rośliny-dawcy 
2.3.3.3. Stadium rozwoju mikrospory 
2.3.3.4. Traktowanie wstępne (prekultura) pylników 
2.3.3.5. Warunki kultury in vitro 
2.4. Kultura i fuzja protoplastów 
2.4.1. Izolowanie protoplastów 
2.4.2. Kultura protoplastów i regeneracja roślin 
2.4.3. Fuzja protoplastów 
2.4.3.1. Selekcja heterokarionów 
2.4.3.2. Weryfikacja mieszańcowości otrzymanych komórek 
2.4.4. Wzajemna interakcja genomów i plazmonów w komórce mieszańcowej 
2.5. Kultura zalążków, zalążni i zarodków 
2.5.1. Zapylanie in vitro zalążni i zalążków 
2.5.1.1. Przygotowanie materiału do zapylania 
2.5.1.2. Zapylanie własnym pyłkiem 
2.5.1.3. Zapylanie obcym pyłkiem 
2.5.2. Kultura zarodków 
2.5.2.1. Kultura zarodków dojrzałych 
2.5.2.2. Kultura zarodków niedojrzałych 
2.5.2.3. Kultura prazarodków 
2.5.2.4. Kultura zarodków mieszańcowych 
2.5.2.5. Kultura zalążków 
2.5.3. Kultura woreczków zalążkowych i zygot 
 
3 Kultury roślinne w bioreaktorach 
3.1. Typy kultur roślinnych i ich uzyskiwanie 
3.1.1. Kultura zawiesinowa komórek 
3.1.2. Tkanki zróżnicowane 
3.1.2.1. Kultury korzeniowe 
3.1.2.2. Korzenie transformowane (włośnikowate) 
3.2. Przechowywanie kultur muzealnych 
3.3. Pożywki 
3.4. Inokulum 
3.5. Sposób prowadzenia kultury 
3.5.1. Kultura okresowa 
3.5.2. Kultura okresowo-dolewowa 
3.5.3. Kultura ciągła 
3.5.3.1. Klasyczny system otwarty 
3.5.3.2. Systemy ciągłe z zatrzymaniem komórek (perfuzja) 
3.6. Bioreaktory 
3.6.1. Bioreaktory z mieszaniem mechanicznym 
3.6.2. Bioreaktory z mieszaniem pneumatycznym (air lift) 
3.6.3. Bioreaktory z mieszaniem hydraulicznym 
3.6.4. Bioreaktory z napowietrzaniem dyfuzyjnym (celt lift) 
3.6.5. Bioreaktory do kultur aeroponicznych 
3.6.6. Fotoreaktory płytowe i rurowe 
3.7. Zasady doboru bioreaktora 
3.8. Zasady powiększania skali kultury 
3.8.1. Skala kultury 
3.8.2. Teoria podobieństwa jako podstawa powiększania skali 
3.9. Technologiczne aspekty kultur bioreaktorowych 
3.9.1. Podstawowe parametry kultury 
3.9.2. Stres mechaniczny 
3.9.3. Transfer tlenu 
3.9.4. Zakażenia mikrobiologiczne 
3.9.5. Związek między sposobem prowadzenia kultury a tworzeniem produktu 
3.10. Metody kontroli wzrostu i metabolizmu kultury tkankowej 
3.10.1. Pomiar wzrostu 
 
4 Selekcja i testowanie cech w kulturze in vitro 
4.1. Podstawy selekcji 
4.2. Sposoby selekcji 
4.3. Zmienność somaklonalna jako podstawa skutecznej selekcji 
4.4. Warunki prowadzenia selekcji 
4.5. Skuteczność selekcji 
 
5 Biotransformacje substancji chemicznych 
5.1. Wprowadzenie: charakterystyka reakcji biotransformacji 
5.2. Przykłady biotransformacji 
5.2.1. Monoterpeny 
5.2.2. Diterpeny 
5.2.3. Triterpeny 
5.2.4. Związki steroidowe 
5.2.5. Związki fenolowe 
5.2.6. Alkaloidy 
5.2.7. Inne związki 
5.3. Czynniki regulujące reakcje biotransformacji 
5.3.1. Kultury zawiesinowe i ich warunki 
5.3.2. Skład i pH pożywki 
5.3.3. Tlen 
5.3.4. Struktura chemiczna substratu 
5.3.5. Przepuszczalność błon cytoplazmatycznych 
5.3.6. Problem rozpuszczalności substratu 
5.4. Komórki czy izolowane enzymy? 
5.4.1. Biotransformacja z użyciem kultur zawiesinowych 
5.4.2. Biotransformacja z użyciem komórek immobilizowanych 
5.4.3. Biotransformacje z użyciem preperatów enzymatycznych 
 
6 Uzyskiwanie roślin transgenicznych 
6.1. Izolowanie i charakterystyka genów 
6.1.1. Strategie izolacji genów 
6.1.1.1. Strategie izolacji genów z biblioteki genomowej 
6.1.1.2. Izolacja bezpośrednio z genomu 
6.1.2. Charakterystyka wyizolowanych genów 
6.1.2.1. Ustalenie i analiza położenia genów w genomie - genomika 
6.1.2.2. Analiza strukturalna 
6.1.2.3. Analiza ekspresji genów - genomika ekspresyjna 
6.1.2.4. Analiza funkcji genu genomika funkcjonalna 
6.2. Tworzenie konstrukcji genowych 
6.2.1. Pozyskanie i amplifikacja sekwencji kodującej genu metodą wydłużania primerów 
6.2.1.1. Ogólne zasady postępowania 
6.2.1.2. Wpływ komponentów na wierność i wydajność metody 
6.2.2. Wektory 
6.2.2.1. Wektory bakteryjne 
6.2.2.2. Wektory chromosomowe 
6.2.2.3. T-DNA jako wektor 
6.2.2.4. Wektory reporterowe 
6.2.2.5. Wirusy jako wektory 
6.2.2.6. Bezwektorowy transfer genu 
6.2.3. Konstrukcja integrowanego DNA 
6.2.3.1. Promotory nieswoiste 
6.2.3.2. Promotory tkankowo swoiste 
6.2.3.3. Promotory indukowane chemicznie 
6.2.3.4. Sekwencje 5'- i 3'-końcowe 
6.2.4. Regulacja ekspresji transgenu w roślinach 
6.2.5. Konstrukcje wielogenowe 
6.2.6. Modyfikacja transgenu na drodze mutagenezy 
6.3. Wprowadzenie genów do roślin 
6.3.1. Wektorowe metody transformacji roślin 
6.3.2. Metody bezwektorowe 
6.3.2.1. Transformacja protoplastów 
6.3.2.2. Mikrowstrzeliwanie 
6.3.3. Alternatywne metody transformacji roślin 
6.3.4. Transformacja organelli komórkowych 
6.4. Uzyskiwanie roślin transgenicznych 
6.4.1. Uwarunkowania ogólne 
6.4.2. Optymalizacja regeneracji pędów transgenicznych w warunkach procedury transformacji 
6.4.2.1. Zwiększenie udziału komórek kompetentnych do regeneracji i do transformacji 
6.4.2.2. Rola stresu spowodowanego zranieniem i kokulturą 
6.4.2.3. Prekultura (kondycjonowanie) 
6.4.2.4. Czas kokultury oraz zagęszczenie bakterii 
6.4.2.5. Czynniki zmniejszające wrażliwość tkanek na etylen i przeciwutleniacze 
6.4.2.6. Eliminacja bakterii 
6.4.2.7. Selekcja transgenicznych komórek i tkanek 
6.4.3. Metody transformacji niezależne od regeneracji przybyszowej 
6.5. Rozpoznanie i identyfikacja roślin transgenicznych 
6.5.1. Charakterystyczne elementy transgenu 
6.5.2. Identyfikacja transgeniczności techniką PCR 
6.5.3. Identyfikacja transgeniczności na podstawie analizy białek 
6.5.4. Inne metody detekcji transgeniczności 
 
7 Zastosowania praktyczne biotechnologii 
7.1. Rozmnażanie wegetatywne 
7.1.1. Produkcja roślin in vitro na świecie 
7.1.2. Metody rozmnażania wegetatywnego 
7.1.3. Kultura pędów bocznych (pachwinowych) 
7.1.4. Kultura pąków przybyszowych 
7.1.5. Embriogeneza somatyczna 
7.2. Materiał rozmnożeniowy o wysokiej jakości 
7.2.1. Charakterystyka drobnoustrojów powodujących zanieczyszczenia mikrobiologiczne eksplantatów in vitro 
7.2.1.1. Drobnoustroje epifityczne, kolonizujące powierzchnię organów roślinnych 
7.2.1.2. Endofity obecne w tkankach eksplantatów 
7.2.2. Zapobieganie pierwotnym zanieczyszczeniom mikrobiologicznym eksplantatów w stadium stabilizacji kultur 
7.2.2.1. Indeksacja roślin matecznych 
7.2.2.2. Prekultura 
7.2.2.3. Dezynfekcja powierzchniowa przed izolacją eksplantatów 
7.2.3. Zapobieganie wtórnym zanieczyszczeniom mikrobiologicznym w stadium namnażania tkanek 
7.2.3.1. Monitoring mikrobiologiczny podczas namnażania tkanek 
7.2.3.2. Wykrywanie i eliminowanie drobnoustrojów bezobjawowo zasiedlających eksplantaty 
7.2.3.3. Terapia antybiotykowa in vitro 
7.2.4. Biotyzacja kultur w stadium aklimatyzacji 
7.2.5. Niesterylna mikropropagacja 
7.2.6. Miniaturyzacja systemu mikrorozmnażania 
7.3. Rozmnażanie dla potrzeb hodowli nowych odmian 
7.4. Technologia sztucznych nasion 
7.4.1. Metody produkcji sztucznych nasion 
7.4.1.1. Nasiona sztuczne otoczkowane w hydrożelach 
7.4.1.2. Nasiona sztuczne nie otoczkowane 
7.4.1.3. Przechowywanie sztucznych nasion 
7.4.1.4. Przyszłość technologii sztucznych nasion 
7.5. Biosynteza metabolitów wtórnych w kulturach in vitro 
7.5.1. Metabolity wtórne wytwarzane przez rośliny 
7.5.1.1. Barwniki roślinne 
7.5.1.2. Związki zapachowe 
7.5.1.3. Substancje dla przemysłu farmaceutycznego 
7.5.1.4. Enzymy 
7.5.1.5. Przeciwutleniacze 
7.5.1.6. Fitoaleksyny 
7.5.1.7. Polisacharydy 
7.5.2. Czynniki wpływające na produkcję metabolitów wtórnych 
7.5.2.1. Wybór materiału biologicznego 
7.5.2.2. Warunki prowadzenia kultury in vitro 
7.5.3. Zabiegi technologiczne zwiększające produkcję metabolitów wtórnych 
7.5.3.1. Dodatek elicytorów 
7.5.3.2. Dodatek prekursorów 
7.5.3.3. Immobilizacja komórek 
7.5.3.4. Agregacja komórek 
7.5.4. Zabiegi technologiczne zwiększające sekrecję metabolitów wtórnych 
7.5.4.1. Adsorpcja metabolitów na wymiennikach jonowych 
7.5.4.2. Ekstrakcja metabolitów w systemie dwufazowym 
7.5.4.3. Zmiana natlenienia pożywki 
7.5.4.4. Chemiczna permeabilizacja 
7.5.4.5. Permeabilizacja elektryczna 
7.5.4.6. Zmiana pH pożywki 
7.5.4.7. Działanie wysokiego ciśnienia 
7.5.4.8. Dodatek polielektrolitów 
7.5.4.9. Obróbka enzymatyczna 
7.6. Rośliny o nowych cechach 
7.6.1. Haploidy i podwojone haploidy 
7.6.1.1. Cechy haploidów 
7.6.1.2. Podwojone haploidy 
7.6.2. Właściwości uzyskane w wyniku selekcji w kulturze in vitro 
7.6.2.1. Selekcja w kulturze in vitro 
7.6.2.2. Testowanie w kulturach in vitro 
7.6.3. Rośliny otrzymane w wyniku fuzji protoplastów 
7.6.4. Rośliny transgeniczne 
7.6.4.1. Odporność na choroby i szkodniki 
7.6.4.2. Odporność na czynniki abiotyczne 
7.6.4.3. Cechy żywieniowe i sensoryczne 
7.6.4.4. Zmieniona płodność i partenokarpia 
7.6.4.5. Produkcja substancji biologicznie i farmakologicznie czynnych, na potrzeby medycyny i weterynarii 
7.7. Biotechnologia korzeni włośnikowatych 
7.7.1. Otrzymywanie i charakterystyka korzeni włośnikowatych 
7.7.2. Procesy i produkty 
7.7.2.1. Biosynteza metabolitów wtórnych w korzeniach włośnikowatych 
7.7.2.2. Efekty nowych genów w korzeniach transgenicznych 
7.7.3. Warunki chemiczne prowadzenia kultury korzeni włośnikowatych 
7.7.4. Warunki techniczne prowadzenia kultury korzeni włośnikowatych 
7.7.4.1. Warunki w kolbach wstrząsanych i bioreaktorach 
7.7.4.2. Morfologia korzeni włośnikowatych a warunki w bioreaktorach 
7.8. Hodowla odmian transgenicznych 
7.8.1. Etapy hodowli transgenicznej 
7.8.1.1. Postawienie celu hodowli 
7.8.1.2. Wybór genu 
7.8.1.3. Wybór odmiany do transformacji 
7.8.1.4. Wybór i wytworzenie transgenu 
7.8.1.5. Uzyskanie odmiany transgenicznej 
7.8.1.6. Stopniowanie transgeniczności 
7.8.1.7. Ochrona prawna odmian 
7.8.2. Wprowadzenie odmiany transgenicznej do uprawy 
7.8.3. Hodowla transgeniczna w Polsce 
7.8.4. Zachowanie różnorodności biologicznej 
7.9. Biotechnologia środowiskowa - fitoremediacja 
7.9.1. Fitoekstrakcja 
7.9.2. Fitodegradacja 
7.9.3. Ryzofiltracja 
 
8 Diagnostyka molekularna roślin 
8.1. Wykrywanie obecności czynników chorobotwórczych 
8.1.1. Wykrywanie i identyfikacja czynników chorobotwórczych oparte na hybrydyzacji 
8.1.1.1. Hybrydyzacja kwasów nukleinowych 
8.1.1.2. Hybrydyzacja in situ z zastosowaniem sond molekularnych, GISH 
8.1.2. Analiza długości fragmentów restrykcyjnych (RFLP) 
8.1.3. Wykrywanie i identyfikacja czynników chorobotwórczych oparte na PCR 
8.1.3.1. Reakcja łańcuchowa polimerazy 
8.1.3.2. Reakcja łańcuchowa polimerazy z arbitralnie wybranymi starterami (RAPD) 
8.1.3.3. Analiza restrykcyjna produktów (PCR-RFLP) 
8.1.3.4. Reakcja łańcuchowa polimerazy poprzedzona procesem odwrotnej transkrypcji (RT-PCR) 
8.1.3.5. Selektywna amplifikacja fragmentów restrykcyjnych (SFRA; AFLP) 
8.1.4. Wykrywanie i identyfikacja czynników chorobotwórczych oparte na reakcji łańcuchowej ligazy (LCR) 
8.1.5. Skuteczność zastosowania markerów molekularnych w diagnostyce chorób roślin 
8.1.6. Perspektywy zastosowania markerów molekularnych w diagnostyce chorób roślin 
8.2. Ustalanie tożsamości genetycznej 
8.2.1. Markety molekularne 
8.2.1.1. Izoenzymy 
8.2.1.2. Market RFLP 
8.2.1.3. Markety uzyskiwane w metodzie PCR 
8.2.1.4. Konwersja marketów molekularnych 
8.2.2. Konstrukcja map genetycznych z użyciem marketów molekularnych 
8.2.3. Mapowanie porównawcze genomów roślinnych 
8.2.4. Mapowanie loci warunkujących cechy ilościowe (QTL) 
8.2.5. Selekcja za pomocą marketów molekularnych (MAS) 
8.2.6. Analiza podobieństwa genetycznego 
 
9 Odmiany transgeniczne w ogrodnictwie 
 
10 Odmiany transgeniczne w rolnictwie 
10.1. Transgeniczne odmiany soi i rzepaku jarego odporne na herbicydy 
10.2. Transgeniczne mieszańce kukurydzy odporne na owady (gen Cry) 
 
11 Regulacje prawne i ochrona własności intelektualnej 
11.1. Perspektywy nowych zastosowań 
11.2. Prawodawstwo 
11.3. Podstawowe zasady bezpiecznej pracy z GMO 
11.4. Znakowanie żywności wyprodukowanej z wykorzystaniem biotechnologii 
11.5. Potencjalne zagrożenia dla środowiska i konsumentów związane z produkcją żywności GMO 
11.6. Własność intelektualna w biotechnologii 
11.6.1. Patent europejski i patent wspólnotowy 
11.6.2. Ochrona wynalazków z zakresu biotechnologii. Wykluczenia ze zdolności patentowej 
11.6.3. Dyrektywa nr 44/98 Parlamentu Europejskiego i Rady, z 6 lipca 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wynalazków biotechnologicznych 
11.6.4. Zobowiązania Polski w zakresie doskonalenia ochrony praw własności intelektualnej, przemysłowej i handlowej 
11.7. Zakończenie i wnioski 
 
12 Ochrona zasobów genowych 
12.1. Zasoby genowe roślin 
12.2. Erozja genetyczna 
12.3. Metody ochrony zasobów genowych 
12.4. Stan ochrony zasobów genowych roślin użytkowych na świecie 
12.5. Stan ochrony zasobów genowych roślin użytkowych ex situ w Polsce 
12.6. Wykorzystanie zasobów genowych 
12.7. Zasoby genowe a biotechnologia 
12.8. Regulacje prawne 
 
13 Kontrowersje wokół biotechnologii 
 
14 Podsumowanie i perspektywy 
 
15 Słownik terminów 
 
Wykaz skrótów 
Skorowidz łacińskich i polskich nazw roślin 
Skorowidz rzeczowy